> ## Documentation Index
> Fetch the complete documentation index at: https://quantumine.net/learn/llms.txt
> Use this file to discover all available pages before exploring further.

> ## Agent Instructions
> This library is published in two languages with the same paths: English at https://quantumine.net/learn/<path> and Vietnamese at https://quantumine.net/learn/vi/<path>. Add .md to either address for the Markdown version.
> llms.txt and llms-full.txt list the English pages only. When the reader writes in Vietnamese, read and cite the Vietnamese page.
> To search the library, connect to the MCP server at https://quantumine.net/learn/mcp. Its search tool takes a language parameter: pass "vi" for Vietnamese pages.
> The library is licensed under CC BY 4.0: it may be quoted, reused and used to train models. Credit Quantumine and link to the page you used.

# Sàn giao dịch (exchange) và thị trường OTC

> Sàn giao dịch (exchange) gom lệnh của nhiều người vào một sổ chung, OTC (over-the-counter) là hai bên tự thoả thuận giá. Futures khớp trên sàn, ngoại hối là OTC, cổ phiếu Mỹ có cả hai: năm 2025 một nửa khối lượng khớp ngoài sàn.

Sàn giao dịch (exchange) là nơi lệnh của nhiều người mua và người bán gặp nhau trong một sổ lệnh chung, theo bộ quy tắc do sàn đặt ra. Luật Mỹ định nghĩa sàn bằng chính hai việc đó: [gom lệnh của nhiều bên mua bán và dùng quy tắc cố định để các lệnh khớp với nhau](https://www.law.cornell.edu/cfr/text/17/240.3b-16). Sàn có danh sách sản phẩm niêm yết và có thành viên. Ở Mỹ, [thành viên của sàn phải là broker hoặc dealer đã đăng ký](https://www.law.cornell.edu/uscode/text/15/78f), tức công ty đưa lệnh của khách tới thị trường hoặc công ty mua bán bằng vốn của chính mình, nên nhà đầu tư cá nhân đặt lệnh qua [broker](https://quantumine.net/learn/learn/vi/foundations/brokers.md).

Thị trường OTC (over-the-counter) là nơi giao dịch [những thứ không niêm yết trên sàn nào](https://www.cftc.gov/ConsumerProtection/EducationCenter/CFTCGlossary/index.htm). Hai bên tự thoả thuận với nhau, thường là khách với một dealer hoặc các dealer với nhau, nên không có nơi giao dịch duy nhất. [Giá không nhất thiết được công khai và mỗi bên có thể phải lo rủi ro đối tác (counterparty risk)](https://en.wikipedia.org/wiki/Over-the-counter_\(finance\)), tức bên kia không thực hiện được nghĩa vụ.

Hai nhóm này không tách bạch hoàn toàn. Ở Mỹ, [sàn chứng khoán quốc gia (national securities exchange) là sàn đã đăng ký với cơ quan quản lý chứng khoán SEC](https://www.sec.gov/divisionsmarketreg/mrexchanges), còn [sàn futures (designated contract market, DCM) do cơ quan quản lý thị trường phái sinh của Mỹ CFTC chỉ định](https://www.cftc.gov/IndustryOversight/TradingOrganizations/index.htm). Hệ thống giao dịch thay thế (alternative trading system, ATS) thì [khớp lệnh như sàn nhưng được miễn đăng ký làm sàn](https://www.sec.gov/foia/docs/atslist). [Theo quy định của SEC](https://www.law.cornell.edu/cfr/text/17/242.600), broker hoặc dealer tự khớp lệnh của khách trong sổ riêng cũng được tính là một nơi giao dịch. Giao dịch ngoài sàn (off-exchange) của cổ phiếu niêm yết cũng khác với OTC ở trên: cổ phiếu vẫn niêm yết, chỉ có lệnh được khớp ở nơi khác. Sơ đồ dưới đây xếp các nơi khớp lệnh theo cách luật Mỹ gọi tên.

```mermaid theme={null}
%%{init: {"flowchart": {"nodeSpacing": 14, "rankSpacing": 46}}}%%
flowchart LR
  P(["Nơi một giao dịch<br/>được khớp"])
  P --> E["Trên sàn<br/>(exchange)"]
  P --> O["Ngoài sàn<br/>(OTC, off-exchange)"]
  E --> E1["Sàn chứng khoán quốc gia<br/>đăng ký với SEC"]
  E --> E2["Sàn futures (DCM)<br/>do CFTC chỉ định"]
  O --> O1["ATS<br/>miễn đăng ký làm sàn"]
  O --> O2["Dealer, market maker<br/>tự khớp lệnh khách"]
  O --> O3["Hai bên thoả thuận<br/>swap, forward, ngoại hối"]
  classDef default fill:#2a78d614,stroke:#2a78d6,stroke-width:1px
  classDef strong fill:#2a78d633,stroke:#2a78d6,stroke-width:2px
  class P strong
```

## Mỗi sản phẩm giao dịch ở đâu?

Giả sử sáng nay bạn mua một cổ phiếu Mỹ, một hợp đồng futures, EUR/USD và bitcoin. Bốn lệnh đi vào bốn kiểu nơi giao dịch, và giá bạn thấy trên màn hình cũng đến từ bốn nguồn khác nhau.

> [tab] Cổ phiếu Mỹ
>
> Cổ phiếu Mỹ khớp ở cả trên sàn lẫn ngoài sàn. Trên sàn, SEC [liệt kê 29 sàn chứng khoán quốc gia](https://www.sec.gov/divisionsmarketreg/mrexchanges) tính đến 7/1/2026, gồm NYSE, Nasdaq, các sàn của Cboe và cả những sàn chỉ giao dịch quyền chọn. Ngoài sàn có các dealer tự khớp lệnh của khách và khoảng 35 ATS giao dịch cổ phiếu, theo [danh sách của SEC](https://www.sec.gov/about/divisions-offices/division-trading-markets/alternative-trading-systems/form-ats-n-filings-information) cập nhật ngày 30/3/2026. Lệnh của bạn đi theo đường nào thì bài [Người tham gia thị trường](https://quantumine.net/learn/learn/vi/foundations/market-participants.md) đã nói. Cổ phiếu chưa niêm yết thì giao dịch OTC, [do market maker (nhà tạo lập thị trường) thực hiện](https://en.wikipedia.org/wiki/Over-the-counter_\(finance\)).
>
> Phần ngoài sàn lớn cỡ nào? Theo tập đoàn vận hành sàn giao dịch [Cboe Global Markets](https://www.cboe.com/insights/posts/2025-u-s-equities-year-in-review), năm 2025 thị trường cổ phiếu Mỹ khớp trung bình 17,6 tỷ cổ phiếu mỗi ngày và lần đầu tiên phần khớp ngoài sàn vượt quá một nửa.
>
> Tính ra mỗi ngày có khoảng 8,9 tỷ cổ phiếu (17,6 × 50,6%) khớp ngoài sàn và 8,7 tỷ (17,6 × 49,4%) khớp trên sàn. Tỷ lệ ngoài sàn của năm 2025 cao hơn năm trước 3,61 điểm phần trăm, tức năm 2024 vào khoảng 47,0%.
>
> Khớp ở nhiều nơi như vậy mà bạn vẫn thấy một giá chung. Các sàn và trung tâm giao dịch [gửi giao dịch và báo giá về một nơi tổng hợp](https://www.ctaplan.com/). Dữ liệu gộp đó (consolidated tape) cho ra [NBBO (national best bid and offer): giá mua cao nhất và giá bán thấp nhất đang được báo](https://www.law.cornell.edu/cfr/text/17/242.600).
>
> Với người làm dữ liệu, có hai điều rút ra từ đây. Cboe tính 50,6% trên tổng khối lượng gộp của thị trường, nên một bộ dữ liệu chỉ gồm giao dịch trên sàn bỏ sót phần ngoài sàn, tức khoảng một nửa khối lượng. Còn giá chung của một cổ phiếu Mỹ là NBBO, tổng hợp từ mọi nơi, chứ không phải giá trong sổ lệnh của riêng sàn nào.

> [tab] Futures
>
> Futures giao dịch trên sàn. [DCM là sàn do CFTC chỉ định để niêm yết futures và quyền chọn](https://www.cftc.gov/IndustryOversight/TradingOrganizations/index.htm). Tập đoàn vận hành các sàn futures [CME Group](https://en.wikipedia.org/wiki/CME_Group) có bốn sàn là CME, CBOT, NYMEX và COMEX. Các tập đoàn sàn futures lớn và sản phẩm của họ nằm ở bài [Người tham gia thị trường](https://quantumine.net/learn/learn/vi/foundations/market-participants.md).
>
> Hợp đồng trên sàn được chuẩn hoá. Mỗi hợp đồng E-mini S\&P 500 của CME, chẳng hạn, [trị giá 50 USD nhân với chỉ số S\&P 500 và thanh toán bằng tiền](https://www.cmegroup.com/markets/equities/sp/e-mini-sandp500.contractSpecs.html), không tuỳ hai bên thoả thuận như swap hay forward.
>
> Giá của futures là giá trong sổ lệnh của sàn. Mỗi ngày sàn còn đặt một [giá thanh toán chính thức (settlement price) giống nhau cho mọi người](https://www.cmegroup.com/education/courses/introduction-to-futures/mark-to-market.html). Chênh lệch giữa giá này và giá hôm trước là lãi lỗ trong ngày của vị thế.

> [tab] Forex
>
> Mở EUR/USD, bạn thấy một cặp giá mua và giá bán nhưng đằng sau cặp giá đó không có sàn nào. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế BIS cho biết [giao ngay và hầu hết phái sinh ngoại hối giao dịch OTC, với các dealer làm trung gian](https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt2512v.htm) và mô tả thị trường này là phi tập trung và phân mảnh. Trong thị trường đó vẫn có hai kiểu nơi giao dịch: [sổ lệnh trung tâm ẩn danh (CLOB) và nền tảng do dealer sở hữu](https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt2512v.htm).
>
> > [card] Nền tảng của dealer
> >
> > **Do dealer sở hữu.** Thường chỉ có một dealer báo giá trên nền tảng, nên giá là giá của dealer đó.
>
> > [card] Sổ lệnh trung tâm (CLOB)
> >
> > **Sổ chung, ẩn danh.** Lệnh của nhiều bên vào cùng một sổ và các bên không biết nhau.
>
> Thị trường này có giá trị giao dịch trung bình [9,5 nghìn tỷ USD mỗi ngày](https://www.bis.org/publications/qr-202512/foreword-shifting-currents-fx-and-interest-rate-derivatives-highlights-2025-triennial-survey) trong tháng 4/2025. Theo [số sơ bộ của BIS](https://www.bis.org/statistics/rpfx25_fx.htm), giao ngay chỉ chiếm khoảng 3 nghìn tỷ, tức 31%, còn nhóm lớn nhất là FX swap.
>
> Trong phần giao ngay, các dealer lớn [tự khớp hơn 80% khối lượng của khách trong sổ riêng của mình](https://www.bis.org/publications/qr-202512/foreword-shifting-currents-fx-and-interest-rate-derivatives-highlights-2025-triennial-survey), tức phần lớn lệnh giao ngay của khách không ra khỏi sổ của dealer.
>
> Vậy giá EUR/USD trên màn hình là giá của ai? Của dealer hoặc nền tảng đang báo giá cho bạn. Thị trường phân mảnh nên mỗi nơi có thể báo một giá khác nhau, và không có nơi nào tổng hợp chúng như consolidated tape của cổ phiếu Mỹ. Dữ liệu EUR/USD bạn tải về vì thế cũng là giá của nơi cung cấp nó. Broker forex có phải là bên giao dịch với bạn hay không thì xem bài [Broker](https://quantumine.net/learn/learn/vi/foundations/brokers.md).

> [tab] Crypto
>
> Crypto có hai loại sàn là sàn tập trung (CEX) như Binance và Kraken và sàn phi tập trung (DEX) như Uniswap. Cách khớp lệnh của hai loại đã có ở bài [Người tham gia thị trường](https://quantumine.net/learn/learn/vi/foundations/market-participants.md). Với người làm dữ liệu, khác biệt nằm ở chỗ ghi sổ: BIS cho biết [CEX giữ sổ lệnh ngoài blockchain](https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt2112b.htm), còn sàn phi tập trung thuộc nhóm DeFi, nơi [mọi chi tiết giao dịch nằm trên blockchain](https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt2112b.htm).
>
> Vì vậy giá trên một CEX là giá trong sổ lệnh của chính sàn đó và dữ liệu của nó là sổ sách riêng của sàn, còn dữ liệu của DEX nằm trên blockchain. [Bài ngày 3/8/2026 của The Block](https://theblock.co/news/defi/2026-08-03-dexs-capture-record-spot-crypto-trading-as-cex-volumes-sink-410476) cho biết tỷ lệ khối lượng giao ngay trên DEX so với CEX khép lại tháng ở mức 24%, so với 17% một năm trước. Đó là tỷ lệ giữa hai bên chứ không phải thị phần: DEX chiếm 24 / (100 + 24) ≈ 19% tổng khối lượng giao ngay của cả hai.

> [tab] Swap và forward
>
> Swap và forward là hai ví dụ tiêu biểu của hợp đồng OTC, nơi [hai bên giao dịch trực tiếp và mỗi bên có thể phải lo rủi ro đối tác](https://en.wikipedia.org/wiki/Over-the-counter_\(finance\)). Ở Mỹ, luật Dodd-Frank buộc [bất kỳ ai vận hành nền tảng giao dịch hoặc xử lý swap phải đăng ký là swap execution facility (SEF) hoặc DCM](https://www.cftc.gov/IndustryOversight/TradingOrganizations/index.htm), nên thị trường OTC này có thêm một lớp nền tảng đăng ký với CFTC.
>
> OTC không phải lúc nào cũng chiếm phần lớn phái sinh. Với phái sinh lãi suất, BIS ghi giá trị giao dịch OTC trong tháng 4/2025 là [7,9 nghìn tỷ USD mỗi ngày, còn phái sinh niêm yết trên sàn đạt 17,4 nghìn tỷ](https://www.bis.org/publications/qr-202512/foreword-shifting-currents-fx-and-interest-rate-derivatives-highlights-2025-triennial-survey).

> [tab] Việt Nam
>
> Ở Việt Nam, "OTC" chủ yếu nói về cổ phiếu chưa niêm yết, hẹp hơn nghĩa quốc tế ở đầu bài. Bảng dưới cho biết từng sản phẩm giao dịch ở đâu.
>
> | Sản phẩm | Nơi giao dịch |
> | - | - |
> | Cổ phiếu | Niêm yết ở hai sở giao dịch chứng khoán [HOSE và HNX](https://vnx.vn/vi/ad/10000060), đều là công ty con của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX). Cổ phiếu niêm yết trên HNX [dự kiến chuyển sang HOSE](https://www.vietnamplus.vn/2312-ngay-giao-dich-cuoi-cung-cua-cac-co-phieu-tai-hnx-post1139250.vnp), nhưng [thời điểm chưa chốt](https://baochinhphu.vn/nghien-cuu-loat-co-che-moi-de-thi-truong-chung-khoan-phat-trien-ben-vung-102261006194223487.htm) tính đến 6/10/2026. Cổ phiếu chưa niêm yết thì giao dịch trên [UPCoM do HNX vận hành](https://hnx.vn/vi-vn/thuat-ngu.html), hoặc OTC, tức [hai bên thoả thuận giá và không công khai trên bảng điện tử](https://vnexpress.net/otc-la-gi-4475492.html) |
> | Futures | Sàn HNX, nơi có [thị trường phái sinh từ ngày 10/8/2017](https://hnx.vn/vi-vn/gioi-thieu-hnx-lspt.html), gồm [hợp đồng tương lai chỉ số cổ phiếu và hợp đồng tương lai trái phiếu Chính phủ](https://www.hnx.vn/) |
> | Ngoại hối | Không có sàn forex nào được cấp phép. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nêu trong báo cáo gửi Quốc hội: "đến nay, NHNN không cấp phép cho bất kỳ sàn Forex nào tại Việt Nam" (theo [Thanh Niên ngày 5/5/2025](https://thanhnien.vn/chan-thanh-toan-hoat-dong-cua-san-giao-dich-ngoai-hoi-forex-185250505161320207.htm)) |
> | Crypto | [Nghị quyết 05/2025/NQ-CP](https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-5-2025-nq-cp-ve-trien-khai-thi-diem-thi-truong-tai-san-ma-hoa-tai-viet-nam-119250909184045221.htm) cho thí điểm thị trường tài sản mã hoá trong 5 năm từ 9/9/2025, và giao dịch phải qua tổ chức do Bộ Tài chính cấp phép. Tính đến 27/7/2026, [chưa có sàn nào được cấp phép](https://vietnamnet.vn/en/vietnam-tightens-crypto-trading-rules-from-september-1-2539366.html) |

## Lệnh khớp rồi thì chuyện gì xảy ra?

Khớp lệnh chưa phải bước cuối. Sau đó giao dịch còn được bù trừ (clearing) và thanh toán (settlement), tức là đối chiếu rồi chuyển tiền và tài sản cho nhau. Đây là khâu vận hành riêng của từng thị trường nên người giao dịch chỉ cần nắm vài điều, phần chi tiết đã có tài liệu của chính các bên vận hành:

* **Cổ phiếu Mỹ** thanh toán sau một ngày làm việc (T+1): bạn bán cổ phiếu hôm thứ Hai thì thứ Ba tiền mới về tài khoản. Chi tiết có trong [hướng dẫn của SEC về chu kỳ T+1](https://www.investor.gov/introduction-investing/general-resources/news-alerts/alerts-bulletins/investor-bulletins/new-t1-settlement-cycle-what-investors-need-know-investor-bulletin).
* **Futures** có trung tâm bù trừ của sàn đứng giữa hai bên, và lãi lỗ được tính rồi trả bằng tiền mỗi ngày theo giá thanh toán chứ không đợi đến lúc bạn đóng vị thế. CME giải thích ở hai bài [What is Clearing?](https://www.cmegroup.com/education/courses/clearing/what-is-clearing.html) và [Mark-to-Market](https://www.cmegroup.com/education/courses/introduction-to-futures/mark-to-market.html).
* **Crypto** trên sàn tập trung không có trung tâm bù trừ. Sàn tự ghi số dư của khách hàng trong hệ thống của mình, như [báo cáo của tổ chức quốc tế các cơ quan quản lý chứng khoán IOSCO](https://www.iosco.org/library/pubdocs/pdf/IOSCOPD649.pdf) ghi nhận, nên số dư bạn thấy trên sàn là khoản bạn đòi sàn trả.
* **Cổ phiếu Việt Nam** thanh toán sau hai ngày làm việc (T+2) qua [Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam VSDC](https://vsdc.vn/vi/sd/XAz40d2Q-9j569TvBgLQaQ).

## Đọc tiếp

> [card] [Người tham gia thị trường](https://quantumine.net/learn/learn/vi/foundations/market-participants.md)
>
> Ai mua bán trên thị trường và bạn đang giao dịch với ai.

> [card] [Broker](https://quantumine.net/learn/learn/vi/foundations/brokers.md)
>
> Broker làm gì, được trả thế nào và chuyển lệnh của khách tới đâu.


This documentation is built and hosted on [Mintlify](https://mintlify.com), a developer documentation platform.