> ## Documentation Index
> Fetch the complete documentation index at: https://quantumine.net/learn/llms.txt
> Use this file to discover all available pages before exploring further.

> ## Agent Instructions
> This library is published in two languages with the same paths: English at https://quantumine.net/learn/<path> and Vietnamese at https://quantumine.net/learn/vi/<path>. Add .md to either address for the Markdown version.
> llms.txt and llms-full.txt list the English pages only. When the reader writes in Vietnamese, read and cite the Vietnamese page.
> To search the library, connect to the MCP server at https://quantumine.net/learn/mcp. Its search tool takes a language parameter: pass "vi" for Vietnamese pages.
> The library is licensed under CC BY 4.0: it may be quoted, reused and used to train models. Credit Quantumine and link to the page you used.

# Người tham gia thị trường (market participants)

> Người tham gia thị trường (market participants) là các cá nhân và tổ chức mua bán trên thị trường tài chính, như nhà đầu tư cá nhân, quỹ đầu tư và ngân hàng. Tuỳ thị trường, bên giao dịch với bạn có thể là một nhà tạo lập thị trường, một người khác trên sàn hoặc chính broker của bạn.

Người tham gia thị trường (market participants) là mọi bên mua bán trên thị trường tài chính. Không có bảng phân loại nào dùng chung cho tất cả, bạn có thể xem biểu đồ dưới đây về cách phân loại dựa theo từng nguồn:

```mermaid theme={null}
%%{init: {"flowchart": {"nodeSpacing": 14, "rankSpacing": 46}}}%%
flowchart LR
  P(["Người tham gia<br/>thị trường"])
  P --> A["Theo mục đích<br/>(ICE)"]
  P --> B["Theo vai trò<br/>(CFTC)"]
  P --> C["Cá nhân hay tổ chức<br/>(SEC)"]
  A --> A1["Hedger<br/>phòng ngừa rủi ro"]
  A --> A2["Speculator<br/>đầu cơ theo nhận định"]
  A --> A3["Arbitrageur<br/>ăn chênh lệch giá"]
  B --> B1["Sell side<br/>ngân hàng, dealer"]
  B --> B2["Buy side<br/>quỹ, công ty bảo hiểm"]
  C --> C1["Retail<br/>nhà đầu tư cá nhân"]
  C --> C2["Institutional<br/>nhà đầu tư tổ chức"]
  classDef default fill:#2a78d614,stroke:#2a78d6,stroke-width:1px
  classDef strong fill:#2a78d633,stroke:#2a78d6,stroke-width:2px
  class P strong
```

Mỗi nhánh của sơ đồ là một tiêu chí phân loại. Theo mục đích giao dịch, tập đoàn vận hành sàn giao dịch [Intercontinental Exchange (ICE)](https://ice.com/insights/exchanges/why-financial-participants-matter-to-the-commodity-markets/participation-in-derivatives-markets) chia người giao dịch phái sinh thành ba nhóm: hedger (người phòng ngừa rủi ro) giao dịch để giảm rủi ro khi giá biến động, speculator (nhà đầu cơ) mở vị thế theo nhận định của mình, còn arbitrageur (nhà kinh doanh chênh lệch giá) tìm cách hưởng phần giá lệch giữa các sản phẩm. Theo vai trò, cơ quan quản lý thị trường phái sinh của Mỹ [CFTC](https://www.cftc.gov/sites/default/files/idc/groups/public/@commitmentsoftraders/documents/file/tfmexplanatorynotes.pdf) chia thành sell side (các ngân hàng và dealer bán sản phẩm tài chính cho khách hàng) và buy side (chính những khách hàng đó). Cuối cùng, cơ quan quản lý chứng khoán của Mỹ [SEC](https://www.law.cornell.edu/cfr/text/17/240.15l-1) phân biệt khách hàng cá nhân (retail) với nhà đầu tư tổ chức (institutional) như quỹ, ngân hàng, công ty bảo hiểm.

Ba cách chia này không loại trừ nhau: một quỹ phòng hộ vừa là tổ chức, vừa thuộc buy side, vừa có thể là nhà đầu cơ.

## Mỗi nhóm lớn cỡ nào?

Biết tên các nhóm rồi, câu hỏi tiếp theo là mỗi nhóm chiếm bao nhiêu phần của thị trường. Hai biểu đồ dưới đây trả lời cho hai thị trường lớn. Biểu đồ cổ phiếu Mỹ dựa trên thống kê của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ [Fed](https://www.federalreserve.gov/releases/z1/20260911/html/F51_1_s.htm) về người nắm giữ 123,7 nghìn tỷ USD cổ phiếu cuối quý 2/2026, còn biểu đồ ngoại hối dựa trên khảo sát của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế [BIS](https://www.bis.org/publications/triennial-survey/rpfx25-fx-annex-2606.pdf) về 9,5 nghìn tỷ USD giao dịch ngoại hối mỗi ngày trong tháng 4/2025.

> [tab] Cổ phiếu Mỹ

> [tab] Ngoại hối

Ở cổ phiếu Mỹ, hộ gia đình là nhóm nắm nhiều nhất: 52.119 tỷ trên tổng số 123.687 tỷ USD, tức 42,1%. Con số này không chỉ gồm các cá nhân, vì Fed [tính cả quỹ đầu tư tư nhân (private equity) và quỹ tín thác cá nhân](https://www.federalreserve.gov/releases/z1/20260911/html/S1M_s.htm) vào nhóm hộ gia đình và [tính cả cổ phiếu chưa niêm yết lẫn cổ phiếu nước ngoài do người Mỹ nắm giữ](https://www.federalreserve.gov/releases/z1/20260911/html/table_desc_instruments.htm) vào tổng số.

Tuy vậy, nắm nhiều cổ phiếu không có nghĩa là giao dịch nhiều. Theo hiệp hội ngành chứng khoán Mỹ [SIFMA](https://www.sifma.org/research/insights/insights-equity-market-structure-compendium), năm 2024 nhà đầu tư cá nhân chỉ chiếm 17,9% khối lượng giao dịch cổ phiếu Mỹ. Thị trường ngoại hối còn nghiêng về phía tổ chức hơn nữa: 46,7% giá trị giao dịch là các dealer mua bán với nhau, còn phần bắt nguồn từ khách hàng cá nhân chỉ bằng 2,5%.

## Ai đang long, ai đang short S\&P 500?

Hai biểu đồ trên cho biết ai có mặt trên thị trường nhưng chưa cho biết ai đang đứng về phía mua, ai về phía bán. Với hợp đồng tương lai (futures) thì có số liệu đó: mỗi tuần CFTC công bố [vị thế của từng nhóm nhà giao dịch](https://www.cftc.gov/dea/futures/financial_lf.htm). Biểu đồ dưới đây là hợp đồng E-mini S\&P 500 trên sàn CME, chốt ngày thứ Ba 29/9/2026.

Nhóm mua nhiều nhất là asset manager, tức các quỹ hưu trí, quỹ mở và công ty bảo hiểm: họ mua ròng 1.104.434 − 200.431 = 904.003 hợp đồng. Ở phía ngược lại, dealer bán ròng 606.988 hợp đồng và leveraged funds (phần lớn là quỹ phòng hộ) bán ròng 372.489 hợp đồng. Cộng vị thế ròng của cả năm nhóm thì luôn ra 0 vì [mỗi hợp đồng đang mở đều có một bên mua và một bên bán](https://www.cftc.gov/MarketReports/CommitmentsofTraders/ExplanatoryNotes/index.htm).

Nhìn vào biểu đồ, bạn dễ nghĩ rằng dealer và quỹ phòng hộ đang đặt cược S\&P 500 giảm, nhưng chưa chắc như vậy. [Theo CFTC](https://www.cftc.gov/sites/default/files/idc/groups/public/@commitmentsoftraders/documents/file/tfmexplanatorynotes.pdf), dealer thường dùng hợp đồng tương lai để cân bằng rủi ro từ những sản phẩm đã bán cho khách hàng, còn leveraged funds có thể đang kinh doanh chênh lệch giá (arbitrage) giữa các thị trường. CFTC cũng lưu ý rằng họ xếp loại nhà giao dịch theo hoạt động chính chứ không xếp loại từng giao dịch, nên không thể chắc mọi vị thế của một quỹ phòng hộ đều là đầu cơ.

## Bạn đang giao dịch với ai?

Mỗi lệnh mua của bạn chỉ khớp khi có một bên chịu bán và ngược lại. Bên đó là ai thì tuỳ vào thị trường bạn giao dịch.

> [tab] Cổ phiếu Mỹ
>
> Cổ phiếu Mỹ có giao dịch trên sổ lệnh: mỗi sàn như NYSE hay Nasdaq ghép lệnh của các thành viên trong sổ lệnh của mình. [SEC liệt kê 29 sàn chứng khoán đã đăng ký](https://www.sec.gov/divisionsmarketreg/mrexchanges) tính đến tháng 1/2026, trong đó nhiều sàn thuộc cùng một tập đoàn như NYSE, Nasdaq hay Cboe. Nhưng sàn không phải là nơi duy nhất. Theo tập đoàn vận hành sàn giao dịch [Cboe Global Markets](https://www.cboe.com/insights/posts/2025-u-s-equities-year-in-review), năm 2025 có 50,6% khối lượng cổ phiếu Mỹ được khớp ngoài sàn, lần đầu tiên vượt quá một nửa. Lệnh của bạn đi theo đường nào trong ba đường dưới đây là do broker quyết định, trừ khi bạn tự chọn nơi khớp.
>
> > [card] Sàn
> >
> > Lệnh vào sổ lệnh của NYSE, Nasdaq hay một sàn khác và khớp với lệnh đối ứng của bất kỳ thành viên nào: quỹ, ngân hàng, market maker.
>
> > [card] ATS
> >
> > Hệ thống giao dịch thay thế (alternative trading system) [khớp lệnh như một sàn nhưng không phải đăng ký là sàn](https://www.sec.gov/foia/docs/atslist). Lệnh khớp với lệnh của những bên khác dùng hệ thống đó.
>
> > [card] Wholesaler
> >
> > Broker chuyển lệnh cho một dealer ngoài sàn chuyên nhận lệnh của nhà đầu tư cá nhân và dealer đó tự đứng ra mua bán với bạn.
>
> Với nhà đầu tư cá nhân, đường thứ ba phổ biến hơn cả. Lấy Robinhood, một broker bán lẻ ở Mỹ làm ví dụ: [Rule 606](https://www.law.cornell.edu/cfr/text/17/242.606) buộc mọi broker Mỹ công bố hằng quý họ đã chuyển lệnh của khách hàng tới những nơi nào. Biểu đồ dưới đây lấy từ [báo cáo quý 2/2026 của Robinhood](https://cdn.finra.org/606/2026/287900_606_NMS_2026_Q2_V1.xml), tính trên các lệnh cổ phiếu S\&P 500 của tháng 4/2026.
>
> Năm công ty đứng đầu nhận 95,18% số lệnh và cả năm đều là wholesaler chứ không phải sàn. Mỗi broker chia một khác: ở [Fidelity](https://clearingcustody.fidelity.com/-/media/project/shared-regulatory/xml/fbs-q2-2026.xml) cùng tháng đó, 64,72% số lệnh cổ phiếu S\&P 500 tới wholesaler, 16,30% tới các sàn và 14,29% tới ATS của chính Fidelity. Dù vậy bức tranh chung vẫn nghiêng về wholesaler: [theo SEC năm 2022](https://www.sec.gov/newsroom/press-releases/2022-225), hơn 90% lệnh khớp ngay của nhà đầu tư cá nhân ở Mỹ được chuyển tới một nhóm nhỏ wholesaler và họ thường tự khớp trong nội bộ. Vì vậy, dù cổ phiếu Mỹ có sổ lệnh, người bán cho bạn thường là một wholesaler chứ không phải một nhà đầu tư khác trên sàn.

> [tab] Futures
>
> Hợp đồng tương lai chỉ giao dịch trên sàn và mỗi sàn gom mọi lệnh vào sổ lệnh của mình. Có nhiều sàn như vậy và phần lớn thuộc về vài tập đoàn:
>
> | Tập đoàn | Sàn | Sản phẩm tiêu biểu |
> | - | - | - |
> | [CME Group](https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1156375/000115637526000009/cme-20251231.htm) | CME, CBOT, NYMEX, COMEX | Lãi suất (SOFR, trái phiếu chính phủ Mỹ), chỉ số cổ phiếu (E-mini S\&P 500, E-mini Nasdaq 100), ngoại tệ, nông sản (ngô, đậu tương, lúa mì), năng lượng (dầu WTI, khí tự nhiên), kim loại (vàng, bạc, đồng) |
> | [Intercontinental Exchange (ICE)](https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1571949/000157194926000004/ice-20251231.htm) | ICE Futures U.S., ICE Futures Europe, ICE Endex, ICE Futures Abu Dhabi | Năng lượng, nông sản, lãi suất, chỉ số cổ phiếu |
> | [Cboe Global Markets](https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1374310/000162828026010013/cboe-20251231.htm) | Cboe Futures Exchange (CFE) | Hợp đồng tương lai chỉ số biến động VIX, hợp đồng tương lai bitcoin và ether |
>
> Dù ở sàn nào, cách vận hành cũng giống nhau. Lệnh của bạn khớp với lệnh đối ứng của bất kỳ ai đang chờ trên sổ lệnh. Ở CME Group, đó là sổ lệnh trung tâm của hệ thống CME Globex. Sau khi lệnh khớp, trung tâm bù trừ của sàn đứng vào giữa hai bên: trung tâm bù trừ của CME Group và các trung tâm bù trừ của ICE đều trở thành bên mua của mọi bên bán và bên bán của mọi bên mua.
>
> Người đặt lệnh ở phía đối diện có thể là bất kỳ ai. CME Group kể khách hàng của mình gồm nhà giao dịch chuyên nghiệp, tổ chức tài chính, nhà đầu tư tổ chức, nhà đầu tư cá nhân và các tập đoàn lớn. Biểu đồ E-mini S\&P 500 ở phần trên cho thấy mỗi nhóm đang giữ bao nhiêu. Bạn không cần biết đó là ai vì sau khi lệnh khớp, bên chịu trách nhiệm thanh toán với bạn là trung tâm bù trừ. Bài [Sàn giao dịch và OTC](https://quantumine.net/learn/learn/vi/foundations/exchanges-and-otc-markets.md) nói thêm về khâu này.

> [tab] Crypto
>
> Crypto có hai loại sàn. Sàn tập trung (CEX, centralized exchange) do một công ty vận hành và [ghi sổ lệnh trong hệ thống riêng của mình](https://www.bis.org/publ/qtrpdf/r_qt2112b.htm), còn sàn phi tập trung (DEX, decentralized exchange) ghi mọi giao dịch trên blockchain. Tuy vậy, bạn giao dịch với ai không phụ thuộc vào CEX hay DEX mà vào cách sàn khớp lệnh: bằng sổ lệnh hay bằng bể thanh khoản (liquidity pool).
>
> > [card] Binance
> >
> > **CEX, sổ lệnh.** Bạn giao dịch với người dùng khác hoặc market maker đang đặt lệnh chờ trên sổ lệnh của sàn.
>
> > [card] Hyperliquid
> >
> > **DEX, sổ lệnh.** Sổ lệnh nằm trên blockchain. Bên kia là nhà giao dịch khác hoặc HLP, quỹ (vault) tạo lập thị trường của chính Hyperliquid.
>
> > [card] Uniswap
> >
> > **DEX, liquidity pool.** Không có sổ lệnh. Bạn đổi token với một bể thanh khoản do nhiều người góp vốn.
>
> Với sổ lệnh thì trên CEX hay DEX cũng vậy: lệnh của bạn [khớp với lệnh đang chờ sẵn](https://docs.cdp.coinbase.com/exchange/concepts/matching-engine) theo thứ tự ưu tiên về giá rồi đến thời gian. [Hyperliquid cũng khớp theo cách này](https://hyperliquid.gitbook.io/hyperliquid-docs/hypercore/order-book), chỉ khác là sổ lệnh nằm trên blockchain, cho cả giao dịch giao ngay lẫn hợp đồng vĩnh cửu (perpetual futures). Người đặt lệnh chờ có thể là một nhà giao dịch như bạn hoặc một market maker chuyên đặt sẵn cả lệnh mua lẫn lệnh bán. Trên Hyperliquid, một market maker như vậy là [HLP](https://hyperliquid.gitbook.io/hyperliquid-docs/hypercore/vaults/protocol-vaults), một quỹ (vault) của chính Hyperliquid mà ai cũng có thể góp vốn để chia lãi lỗ. Trên CEX, chính công ty vận hành sàn đôi khi cũng tham gia: [quy tắc của Binance.US](https://www.binance.us/en/trading-rules) ghi rõ công ty này có thể mua bán trên sàn của mình.
>
> Với liquidity pool thì bạn không giao dịch với một người cụ thể nào. [Uniswap](https://docs.uniswap.org/contracts/v2/concepts/protocol-overview/how-uniswap-works) thay lệnh mua và lệnh bán bằng một bể chứa sẵn hai loại token và ai cũng có thể góp token vào bể để trở thành nhà cung cấp thanh khoản (liquidity provider, LP). Khi bạn đổi token này lấy token kia, giá được tính bằng công thức $x \times y = k$, trong đó $x$ và $y$ là số dư của hai token trong bể, còn $k$ là hằng số: bạn rút càng nhiều một token ra khỏi bể thì giá của nó càng tăng. Vì thế bên kia của giao dịch là toàn bộ những người đã góp vốn vào bể.
>
> Còn một trường hợp nữa: bạn mua crypto qua một ứng dụng môi giới chứ không vào thẳng sàn. Khi đó lệnh có thể không tới sổ lệnh nào. [Robinhood](https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1783879/000178387925000049/hood-20241231.htm) cho biết họ chỉ đứng làm đại lý và chuyển lệnh crypto của khách hàng tới các market maker bên thứ ba, giống cách lệnh cổ phiếu được chuyển tới wholesaler.

> [tab] Forex và CFD
>
> Các sản phẩm như forex và CFD không được giao dịch trên một sàn tập trung nào. Bạn mở lệnh trực tiếp với broker nên bên kia của lệnh là chính broker. [CFTC](https://www.cftc.gov/LearnAndProtect/AdvisoriesAndArticles/CustomerAdvisory_MustKnowForex.html) nói rõ điều này với người giao dịch forex ở Mỹ: bạn không giao dịch trên một thị trường mở mà chỉ giao dịch với dealer của mình. Điều khác nhau giữa các broker là họ làm gì với lệnh của bạn sau đó. Giới giao dịch quen gọi hai cách ấy là B-book và A-book.
>
> > [card] B-book
> >
> > Broker tự báo giá và tự làm bên kia của lệnh: bạn mua thì broker bán, rồi giữ luôn vị thế đó. Bạn lỗ bao nhiêu thì broker lãi bấy nhiêu và ngược lại. Còn gọi là mô hình market maker.
>
> > [card] A-book
> >
> > Ngay khi nhận lệnh của bạn, broker tự động đặt một lệnh giống hệt với một bên thứ ba nên không chịu rủi ro giá và sống bằng spread hoặc hoa hồng. Tài khoản STP, ECN thuộc nhóm này.
>
> Hai mô hình này được chính các cơ quan quản lý mô tả. Theo cơ quan quản lý chứng khoán của Úc [ASIC](https://download.asic.gov.au/media/1343450/rep205.pdf), nhà cung cấp CFD kiểu market maker tự báo giá và mỗi lệnh của khách hàng tạo ra một vị thế ngược chiều cho chính họ, vị thế mà họ có thể giữ lại hoặc phòng ngừa rủi ro (hedge). Nhà cung cấp kiểu DMA (direct market access) thì tự động đặt từng lệnh của khách hàng vào thị trường cơ sở nên không chịu rủi ro giá. ASIC cũng ghi nhận có nhà cung cấp kết hợp cả hai kiểu, và ở kiểu nào thì doanh thu của họ cũng đến chủ yếu từ spread và hoa hồng trên các lệnh của khách hàng.
>
> Về trường hợp nhà cung cấp giữ lại vị thế (B-book), cơ quan quản lý chứng khoán của Liên minh châu Âu [ESMA](https://www.esma.europa.eu/sites/default/files/library/esma35-43-1000_additional_information_on_the_agreed_product_intervention_measures_relating_to_contracts_for_differences_and_binary_options.pdf) nhận xét rằng lợi ích của họ đối nghịch trực tiếp với khách hàng. Cũng theo ESMA, ở các nước EU có từ 74% đến 89% tài khoản cá nhân giao dịch CFD bị lỗ. Với forex ở Mỹ, [CFTC cho biết](https://www.cftc.gov/LearnAndProtect/AdvisoriesAndArticles/CustomerAdvisory_MustKnowForex.html) khoảng hai phần ba khách hàng của các dealer có đăng ký bị lỗ trong giai đoạn từ quý 2/2021 đến quý 1/2022.
>
> Dù vậy, A-book không có nghĩa là bạn được giao dịch thẳng với thị trường. STP (straight-through processing) chỉ là việc broker tự động đặt lại lệnh của bạn với một bên khác. Hiệp hội tự quản của ngành futures và forex ở Mỹ [NFA](https://www.nfa.futures.org/members/member-resources/files/forex-regulatory-guide.html) không cho phép dealer dùng STP nói rằng mình không phải là bên giao dịch với khách hàng. Ở cả hai mô hình, người giao dịch với bạn vẫn là broker, chỉ khác ở chỗ broker có giữ rủi ro từ lệnh của bạn hay không.

## Đọc tiếp

> [card] [Broker](https://quantumine.net/learn/learn/vi/foundations/brokers.md)
>
> Broker làm gì, được trả thế nào và chuyển lệnh của khách tới đâu.

> [card] [Sàn giao dịch và thị trường OTC](https://quantumine.net/learn/learn/vi/foundations/exchanges-and-otc-markets.md)
>
> Sàn, ngoài sàn, sản phẩm nào giao dịch ở đâu.


This documentation is built and hosted on [Mintlify](https://mintlify.com), a developer documentation platform.