Chuyển đến nội dung chính
Thống kê mô tả (descriptive statistics) là những con số tóm tắt và mô tả dữ liệu đang có, không suy ra điều gì vượt ra ngoài dữ liệu đó (Lane). Bốn nhóm con số hay dùng là trung bình, median, độ lệch chuẩn cùng phương sai và quantile.

Các con số của thống kê mô tả cho biết gì và dùng để làm gì?

Lấy lợi suất theo giờ của BTCUSDT (bitcoin giao dịch với USDT trên Binance) từ 1/1/2025 đến 14/8/2026 làm ví dụ. Lợi suất một giờ là phần trăm thay đổi của giá đóng cửa so với giờ trước, tính trên nến 1 giờ theo giờ UTC, nên có 14.184 giá trị. Histogram dưới đây chia các giá trị vào những khoảng rộng 0,05% rồi đếm số giờ trong mỗi khoảng, và đánh dấu trung bình, median, nửa giữa của dữ liệu (Q1 đến Q3) và khoảng trung bình ± 1 độ lệch chuẩn.
Gọi x1,x2,…,xNx_1, x_2, \dots, x_N là NN giá trị, ở đây N=14 184N = 14\,184 lợi suất, ∑\sum là tổng trên cả NN giá trị, và x(1)≤x(2)≤⋯≤x(N)x_{(1)} \le x_{(2)} \le \dots \le x_{(N)} là chúng sau khi xếp từ nhỏ đến lớn. Với quantile, pp là một tỷ lệ từ 0 đến 1, còn jj và gg là phần nguyên và phần thập phân của p(N−1)+1p(N - 1) + 1, nên QpQ_p nội suy giữa hai giá trị kề nhau. Bảng dưới cho công thức và ý nghĩa của từng con số. Trên 14.184 lợi suất, trung bình là −0,0017%, median +0,0008%, độ lệch chuẩn 0,4725% (phương sai 0,2233 %²), Q1 −0,1983%, Q3 +0,2022% và IQR 0,4004 điểm phần trăm. Thử bỏ 96 giờ giá đổi hơn 2%, tức các giờ nằm ngoài khung của hình. Chúng chỉ là 0,7% số giờ nhưng chiếm 22% tổng bình phương độ lệch, nên độ lệch chuẩn giảm hơn 11% (xuống 0,4183%) còn IQR chưa giảm 1% (xuống 0,3974%). Trung bình đổi sang −0,0004%, median chỉ nhích lên +0,0010%. Phương sai chia cho N−1N - 1 khi dữ liệu là mẫu lấy từ tập lớn hơn, vì chia cho NN thường cho kết quả thấp hơn phương sai của cả tập (Lane), còn khi dữ liệu là cả tập thì chia cho NN. NumPy mặc định chia cho NN, pandas chia cho N−1N - 1, nhưng với 14.184 giá trị cả hai cùng ra 0,4725%.

Tham khảo

Nguồn: Lane, Online Statistics Education (Đại học Rice), NIST/SEMATECH e-Handbook mục 1.3.5.1 và 1.3.5.6, tài liệu của NumPy và pandas. Giá lấy từ API công khai của Binance.

Đọc tiếp

Luật số lớn

Trung bình của nhiều lần lặp gần kỳ vọng đến đâu, nhìn qua việc tung đồng xu.

Kỳ vọng

Lãi lỗ trung bình mỗi lần đặt tiền, tính từ xác suất thắng và mức lãi lỗ của chiến lược.
Lần sửa đổi cuối 16 tháng 10, 2026