Chuyển đến nội dung chính
Người tham gia thị trường (market participants) là mọi bên mua bán trên thị trường tài chính. Không có bảng phân loại nào dùng chung cho tất cả, bạn có thể xem biểu đồ dưới đây về cách phân loại dựa theo từng nguồn: Mỗi nhánh của sơ đồ là một tiêu chí phân loại. Theo mục đích giao dịch, tập đoàn vận hành sàn giao dịch Intercontinental Exchange (ICE) chia người giao dịch phái sinh thành ba nhóm: hedger (người phòng ngừa rủi ro) giao dịch để giảm rủi ro khi giá biến động, speculator (nhà đầu cơ) mở vị thế theo nhận định của mình, còn arbitrageur (nhà kinh doanh chênh lệch giá) tìm cách hưởng phần giá lệch giữa các sản phẩm. Theo vai trò, cơ quan quản lý thị trường phái sinh của Mỹ CFTC chia thành sell side (các ngân hàng và dealer bán sản phẩm tài chính cho khách hàng) và buy side (chính những khách hàng đó). Cuối cùng, cơ quan quản lý chứng khoán của Mỹ SEC phân biệt khách hàng cá nhân (retail) với nhà đầu tư tổ chức (institutional) như quỹ, ngân hàng, công ty bảo hiểm. Ba cách chia này không loại trừ nhau: một quỹ phòng hộ vừa là tổ chức, vừa thuộc buy side, vừa có thể là nhà đầu cơ.

Mỗi nhóm lớn cỡ nào?

Biết tên các nhóm rồi, câu hỏi tiếp theo là mỗi nhóm chiếm bao nhiêu phần của thị trường. Hai biểu đồ dưới đây trả lời cho hai thị trường lớn. Biểu đồ cổ phiếu Mỹ dựa trên thống kê của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ Fed về người nắm giữ 123,7 nghìn tỷ USD cổ phiếu cuối quý 2/2026, còn biểu đồ ngoại hối dựa trên khảo sát của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế BIS về 9,5 nghìn tỷ USD giao dịch ngoại hối mỗi ngày trong tháng 4/2025.
Ở cổ phiếu Mỹ, hộ gia đình là nhóm nắm nhiều nhất: 52.119 tỷ trên tổng số 123.687 tỷ USD, tức 42,1%. Con số này không chỉ gồm các cá nhân, vì Fed tính cả quỹ đầu tư tư nhân (private equity) và quỹ tín thác cá nhân vào nhóm hộ gia đình và tính cả cổ phiếu chưa niêm yết lẫn cổ phiếu nước ngoài do người Mỹ nắm giữ vào tổng số. Tuy vậy, nắm nhiều cổ phiếu không có nghĩa là giao dịch nhiều. Theo hiệp hội ngành chứng khoán Mỹ SIFMA, năm 2024 nhà đầu tư cá nhân chỉ chiếm 17,9% khối lượng giao dịch cổ phiếu Mỹ. Thị trường ngoại hối còn nghiêng về phía tổ chức hơn nữa: 46,7% giá trị giao dịch là các dealer mua bán với nhau, còn phần bắt nguồn từ khách hàng cá nhân chỉ bằng 2,5%.

Ai đang long, ai đang short S&P 500?

Hai biểu đồ trên cho biết ai có mặt trên thị trường nhưng chưa cho biết ai đang đứng về phía mua, ai về phía bán. Với hợp đồng tương lai (futures) thì có số liệu đó: mỗi tuần CFTC công bố vị thế của từng nhóm nhà giao dịch. Biểu đồ dưới đây là hợp đồng E-mini S&P 500 trên sàn CME, chốt ngày thứ Ba 29/9/2026. Nhóm mua nhiều nhất là asset manager, tức các quỹ hưu trí, quỹ mở và công ty bảo hiểm: họ mua ròng 1.104.434 − 200.431 = 904.003 hợp đồng. Ở phía ngược lại, dealer bán ròng 606.988 hợp đồng và leveraged funds (phần lớn là quỹ phòng hộ) bán ròng 372.489 hợp đồng. Cộng vị thế ròng của cả năm nhóm thì luôn ra 0 vì mỗi hợp đồng đang mở đều có một bên mua và một bên bán. Nhìn vào biểu đồ, bạn dễ nghĩ rằng dealer và quỹ phòng hộ đang đặt cược S&P 500 giảm, nhưng chưa chắc như vậy. Theo CFTC, dealer thường dùng hợp đồng tương lai để cân bằng rủi ro từ những sản phẩm đã bán cho khách hàng, còn leveraged funds có thể đang kinh doanh chênh lệch giá (arbitrage) giữa các thị trường. CFTC cũng lưu ý rằng họ xếp loại nhà giao dịch theo hoạt động chính chứ không xếp loại từng giao dịch, nên không thể chắc mọi vị thế của một quỹ phòng hộ đều là đầu cơ.

Bạn đang giao dịch với ai?

Mỗi lệnh mua của bạn chỉ khớp khi có một bên chịu bán và ngược lại. Bên đó là ai thì tuỳ vào thị trường bạn giao dịch.
Cổ phiếu Mỹ có giao dịch trên sổ lệnh: mỗi sàn như NYSE hay Nasdaq ghép lệnh của các thành viên trong sổ lệnh của mình. SEC liệt kê 29 sàn chứng khoán đã đăng ký tính đến tháng 1/2026, trong đó nhiều sàn thuộc cùng một tập đoàn như NYSE, Nasdaq hay Cboe. Nhưng sàn không phải là nơi duy nhất. Theo tập đoàn vận hành sàn giao dịch Cboe Global Markets, năm 2025 có 50,6% khối lượng cổ phiếu Mỹ được khớp ngoài sàn, lần đầu tiên vượt quá một nửa. Lệnh của bạn đi theo đường nào trong ba đường dưới đây là do broker quyết định, trừ khi bạn tự chọn nơi khớp.

Sàn

Lệnh vào sổ lệnh của NYSE, Nasdaq hay một sàn khác và khớp với lệnh đối ứng của bất kỳ thành viên nào: quỹ, ngân hàng, market maker.

ATS

Hệ thống giao dịch thay thế (alternative trading system) khớp lệnh như một sàn nhưng không phải đăng ký là sàn. Lệnh khớp với lệnh của những bên khác dùng hệ thống đó.

Wholesaler

Broker chuyển lệnh cho một dealer ngoài sàn chuyên nhận lệnh của nhà đầu tư cá nhân và dealer đó tự đứng ra mua bán với bạn.
Với nhà đầu tư cá nhân, đường thứ ba phổ biến hơn cả. Lấy Robinhood, một broker bán lẻ ở Mỹ làm ví dụ: Rule 606 buộc mọi broker Mỹ công bố hằng quý họ đã chuyển lệnh của khách hàng tới những nơi nào. Biểu đồ dưới đây lấy từ báo cáo quý 2/2026 của Robinhood, tính trên các lệnh cổ phiếu S&P 500 của tháng 4/2026.Năm công ty đứng đầu nhận 95,18% số lệnh và cả năm đều là wholesaler chứ không phải sàn. Mỗi broker chia một khác: ở Fidelity cùng tháng đó, 64,72% số lệnh cổ phiếu S&P 500 tới wholesaler, 16,30% tới các sàn và 14,29% tới ATS của chính Fidelity. Dù vậy bức tranh chung vẫn nghiêng về wholesaler: theo SEC năm 2022, hơn 90% lệnh khớp ngay của nhà đầu tư cá nhân ở Mỹ được chuyển tới một nhóm nhỏ wholesaler và họ thường tự khớp trong nội bộ. Vì vậy, dù cổ phiếu Mỹ có sổ lệnh, người bán cho bạn thường là một wholesaler chứ không phải một nhà đầu tư khác trên sàn.

Đọc tiếp

Broker

Broker làm gì, được trả thế nào và chuyển lệnh của khách tới đâu.

Sàn giao dịch và thị trường OTC

Sàn, ngoài sàn, sản phẩm nào giao dịch ở đâu.
Lần sửa đổi cuối 9 tháng 10, 2026