Chuyển đến nội dung chính
Sàn giao dịch (exchange) là nơi lệnh của nhiều người mua và người bán gặp nhau trong một sổ lệnh chung, theo bộ quy tắc do sàn đặt ra. Luật Mỹ định nghĩa sàn bằng chính hai việc đó: gom lệnh của nhiều bên mua bán và dùng quy tắc cố định để các lệnh khớp với nhau. Sàn có danh sách sản phẩm niêm yết và có thành viên. Ở Mỹ, thành viên của sàn phải là broker hoặc dealer đã đăng ký, tức công ty đưa lệnh của khách tới thị trường hoặc công ty mua bán bằng vốn của chính mình, nên nhà đầu tư cá nhân đặt lệnh qua broker. Thị trường OTC (over-the-counter) là nơi giao dịch những thứ không niêm yết trên sàn nào. Hai bên tự thoả thuận với nhau, thường là khách với một dealer hoặc các dealer với nhau, nên không có nơi giao dịch duy nhất. Giá không nhất thiết được công khai và mỗi bên có thể phải lo rủi ro đối tác (counterparty risk), tức bên kia không thực hiện được nghĩa vụ. Hai nhóm này không tách bạch hoàn toàn. Ở Mỹ, sàn chứng khoán quốc gia (national securities exchange) là sàn đã đăng ký với cơ quan quản lý chứng khoán SEC, còn sàn futures (designated contract market, DCM) do cơ quan quản lý thị trường phái sinh của Mỹ CFTC chỉ định. Hệ thống giao dịch thay thế (alternative trading system, ATS) thì khớp lệnh như sàn nhưng được miễn đăng ký làm sàn. Theo quy định của SEC, broker hoặc dealer tự khớp lệnh của khách trong sổ riêng cũng được tính là một nơi giao dịch. Giao dịch ngoài sàn (off-exchange) của cổ phiếu niêm yết cũng khác với OTC ở trên: cổ phiếu vẫn niêm yết, chỉ có lệnh được khớp ở nơi khác. Sơ đồ dưới đây xếp các nơi khớp lệnh theo cách luật Mỹ gọi tên.

Mỗi sản phẩm giao dịch ở đâu?

Giả sử sáng nay bạn mua một cổ phiếu Mỹ, một hợp đồng futures, EUR/USD và bitcoin. Bốn lệnh đi vào bốn kiểu nơi giao dịch, và giá bạn thấy trên màn hình cũng đến từ bốn nguồn khác nhau.
Cổ phiếu Mỹ khớp ở cả trên sàn lẫn ngoài sàn. Trên sàn, SEC liệt kê 29 sàn chứng khoán quốc gia tính đến 7/1/2026, gồm NYSE, Nasdaq, các sàn của Cboe và cả những sàn chỉ giao dịch quyền chọn. Ngoài sàn có các dealer tự khớp lệnh của khách và khoảng 35 ATS giao dịch cổ phiếu, theo danh sách của SEC cập nhật ngày 30/3/2026. Lệnh của bạn đi theo đường nào thì bài Người tham gia thị trường đã nói. Cổ phiếu chưa niêm yết thì giao dịch OTC, do market maker (nhà tạo lập thị trường) thực hiện.Phần ngoài sàn lớn cỡ nào? Theo tập đoàn vận hành sàn giao dịch Cboe Global Markets, năm 2025 thị trường cổ phiếu Mỹ khớp trung bình 17,6 tỷ cổ phiếu mỗi ngày và lần đầu tiên phần khớp ngoài sàn vượt quá một nửa.Tính ra mỗi ngày có khoảng 8,9 tỷ cổ phiếu (17,6 × 50,6%) khớp ngoài sàn và 8,7 tỷ (17,6 × 49,4%) khớp trên sàn. Tỷ lệ ngoài sàn của năm 2025 cao hơn năm trước 3,61 điểm phần trăm, tức năm 2024 vào khoảng 47,0%.Khớp ở nhiều nơi như vậy mà bạn vẫn thấy một giá chung. Các sàn và trung tâm giao dịch gửi giao dịch và báo giá về một nơi tổng hợp. Dữ liệu gộp đó (consolidated tape) cho ra NBBO (national best bid and offer): giá mua cao nhất và giá bán thấp nhất đang được báo.Với người làm dữ liệu, có hai điều rút ra từ đây. Cboe tính 50,6% trên tổng khối lượng gộp của thị trường, nên một bộ dữ liệu chỉ gồm giao dịch trên sàn bỏ sót phần ngoài sàn, tức khoảng một nửa khối lượng. Còn giá chung của một cổ phiếu Mỹ là NBBO, tổng hợp từ mọi nơi, chứ không phải giá trong sổ lệnh của riêng sàn nào.

Lệnh khớp rồi thì chuyện gì xảy ra?

Khớp lệnh chưa phải bước cuối. Sau đó giao dịch còn được bù trừ (clearing) và thanh toán (settlement), tức là đối chiếu rồi chuyển tiền và tài sản cho nhau. Đây là khâu vận hành riêng của từng thị trường nên người giao dịch chỉ cần nắm vài điều, phần chi tiết đã có tài liệu của chính các bên vận hành:

Đọc tiếp

Người tham gia thị trường

Ai mua bán trên thị trường và bạn đang giao dịch với ai.

Broker

Broker làm gì, được trả thế nào và chuyển lệnh của khách tới đâu.
Lần sửa đổi cuối 16 tháng 10, 2026